Sprawozdanie z oceny ustawy o przejrzystości

Ustawa o przejrzystości ma na celu promowanie poszanowania przez przedsiębiorstwa podstawowych praw człowieka i godnych warunków pracy. Ponadto ustawa zapewnia ogółowi społeczeństwa dostęp do informacji o tym, jak spółki radzą sobie z negatywnymi konsekwencjami w tych obszarach.

Ustawa o przejrzystości ma obecnie zastosowanie do dużych norweskich firm i wymaga od nich przeprowadzenia należytej staranności zgodnie z wytycznymi OECD, przedstawienia rocznego publicznego raportu do 30 czerwca oraz udzielenia informacji w odpowiedzi na pisemne wnioski. Norweski Urząd Ochrony Konsumentów zapewnia wytyczne i nadzoruje zgodność z ustawą oraz może nakładać grzywny, a w przypadku powtarzających się naruszeń - kary.

Tło oceny

W dniu 26 czerwca 2025 r. Ministerstwo Dzieci i Rodziny zakończyło prace nad raportem ewaluacyjnym Ustawy o przejrzystości. W pracach przygotowawczych do ustawy o przejrzystości Ministerstwo zapowiedziało, że ustawa zostanie oceniona po pewnym czasie jej obowiązywania. Celem ewaluacji jest między innymi ocena

• skutek prawa,
• czy mniejsze przedsiębiorstwa również powinny zostać uwzględnione jako podmioty zobowiązane,
• czy zakres ustawy powinien zostać rozszerzony o wpływ na środowisko i ewentualnie inne obszary objęte wytycznymi OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych, oraz
• czy należy wprowadzić obowiązek publikowania przez spółki informacji o miejscu produkcji.

Ocena jest również dokonywana w świetle unijnej dyrektywy w sprawie należytej staranności (CSDD) i innych przepisów UE dotyczących zrównoważonego rozwoju, w tym CSRD.

Doświadczenia i efekty organizacji

Podstawą raportu są między innymi raporty KPMG i instytutu badań konsumenckich SIFO z 2024 roku.

Badania KPMG pokazują, że ustawa dała znaczący i systematyczny impuls do pracy społeczności biznesowej w zakresie praw człowieka i warunków pracy, ze zwiększonym zakotwiczeniem w zarządzaniu i zarządzaniu, lepszym przeglądem łańcuchów dostaw i bardziej odpowiedzialnymi praktykami zakupowymi. Raport pokazuje między innymi, że 13% osób, które wzięły udział w ankiecie, uważa, że podjęte działania przyniosły efekty w ich własnej firmie i 28% w łańcuchu dostaw, z przykładami takimi jak zmiana warunków zatrudnienia, środki płacowe związane z płacami wystarczającymi na utrzymanie, środki BHP i wzmocnione kontrole. Ankiety pokazują, że bardzo niewiele firm nie odkryło rzeczywistych negatywnych konsekwencji. Ministerstwo uważa za pozytywny fakt, że kilka przedsiębiorstw odpowiedziało, że ustawa o przejrzystości doprowadziła do zwiększenia świadomości i lepszego zakotwiczenia odpowiedzialności wewnętrznie w przedsiębiorstwach oraz że przedsiębiorstwa podkreśliły podejście oparte na ryzyku jako szczególnie mocną stronę obecnej ustawy o przejrzystości oraz że daje to przedsiębiorstwom możliwość skoncentrowania swoich wysiłków na obszarach o wysokim ryzyku negatywnych konsekwencji.

Ankiety pokazują, że obowiązki są ogólnie postrzegane jako jasne i wykonalne. Jednocześnie apeluje się o więcej wskazówek i wyjaśnień, w tym dotyczących proporcjonalności, priorytetyzacji ryzyka, tego, co stanowi «wystarczająco dobrą» należytą staranność i jak daleko w łańcuchu rozciągają się obowiązki. W oparciu o te informacje Ministerstwo oceni potrzebę i możliwości opracowania dalszych wytycznych, a także dokładniej przyjrzy się odpowiednim wyjaśnieniom w ustawie o przejrzystości w celu doprecyzowania treści ustawy.

Obciążenie pracą

Wiele firm zgłasza zwiększone obciążenie pracą, szczególnie w odniesieniu do obszernych, niestandardowych kwestionariuszy wysyłanych w łańcuchach dostaw. Kwestionariusze często obejmują ogólne informacje, a praktyka ta oznacza, że wiele organizacji uznało tę pracę za uciążliwą. Ministerstwo przyjrzy się bliżej rozwiązaniom mającym na celu przeciwdziałanie niezamierzonym konsekwencjom gromadzenia informacji i podkreśla, że wysyłanie ustandaryzowanych kwestionariuszy do wszystkich dostawców i partnerów biznesowych w celu mapowania ich pracy w zakresie należytej staranności nie jest zgodne z intencją ustawy o przejrzystości. Ministerstwo przyjrzy się bliżej rozwiązaniom mającym na celu przeciwdziałanie niezamierzonym konsekwencjom gromadzenia informacji, które ujawniła ocena.

Zamówienia publiczne

Niektóre firmy doświadczają również słabych wyników w przetargach i przegrywają z mniej poważnymi firmami, gdy otwarcie mówią o ryzyku, ponieważ środki są wyceniane, a krótkoterminowe umowy mogą utrudniać długoterminowe procesy poprawy. Ministerstwo uważa, że może to wynikać z braku wiedzy i doświadczenia wśród publicznych instytucji zamawiających. Aby zapewnić lepsze zrozumienie w organach publicznych, kilka wniosków z oceny zostało uwzględnionych w proponowanych zmianach w ustawie o zamówieniach publicznych.

Związek z innymi wymogami sprawozdawczymi i harmonizacją UE

Przedsiębiorstwa wyrażają obawy związane z nakładaniem się przepisów ustawy o przejrzystości, ustawy o rachunkowości/zobowiązującej dyrektywy w sprawie rachunkowości i przyszłej dyrektywy w sprawie wymogów kapitałowych, a także wzywają do harmonizacji wymogów i terminologii w celu uniknięcia podwójnej sprawozdawczości. Niektóre z nich sugerują, że spółki, które już raportują zgodnie z ustawą o rachunkowości / dyrektywą CSD, powinny zostać zwolnione z obowiązku raportowania wynikającego z ustawy o przejrzystości lub że system raportowania powinien zostać lepiej zharmonizowany. Ministerstwo rozważy różne rozwiązania mające na celu przeciwdziałanie nakładaniu się i dublowaniu wymogów sprawozdawczych oraz dokładniej przyjrzy się terminologii w świetle przepisów UE i zaktualizowanych wytycznych OECD.

Konkurencyjność

Raport wskazuje na obawy o konkurencyjność, gdy norweskie firmy napotykają specjalistyczne wymagania poza UE, szczególnie na rynkach bez podobnych przepisów. Może to skomplikować współpracę i zwiększyć ryzyko negatywnej ekspozycji. Ministerstwo będzie chronić konkurencyjność jako kluczową kwestię w swoich dalszych pracach i stwierdziło, że jeśli norweskie firmy staną w obliczu specjalnych norweskich wymagań, może to osłabić ich konkurencyjność. Ministerstwo pragnie chronić konkurencyjność norweskich firm w przyszłych procesach.

Urząd Ochrony Konsumentów jako organ doradczy i nadzorczy

Zdania na temat podwójnej roli Norweskiego Urzędu Konsumenckiego jako organu doradczego i nadzorczego są podzielone. Niektóre firmy domagają się większej wiedzy specjalistycznej w zakresie złożonych łańcuchów dostaw i uważają, że podwójna rola może hamować otwarty dialog, podczas gdy inne podkreślają doświadczenie organu w zakresie powiązanych przepisów. Ministerstwo dostrzega te obawy i rozważy dalsze uwagi.

Posiadacze licencji, media i konsumenci

Organizacje społeczeństwa obywatelskiego są ogólnie pozytywnie nastawione i aktywnie korzystają z prawa, ale wzywają do większego wykorzystania go w społeczeństwie obywatelskim i wprowadzenia silniejszego systemu sankcji. Kilka organizacji zgłosiło lepszą jakość odpowiedzi spółek na wymogi informacyjne, ale także przypadki braku odpowiedzi lub przekierowania pytań. Istnieje szerokie poparcie dla publicznego cyfrowego rejestru ujawnianych informacji w celu zwiększenia dostępności.

Ankiety przeprowadzone przez SIFO pokazują, że tylko 9% konsumentów jest świadomych ustawy o przejrzystości, podczas gdy zdecydowana większość chce, aby przedsiębiorstwa były zobowiązane do dostarczania informacji, a wielu z nich domaga się łatwiejszego dostępu do informacji, w tym poprzez systemy etykietowania. Ministerstwo zauważa, że posiadacze licencji na mocy ustawy o przejrzystości mają jak dotąd różne doświadczenia, a biorąc pod uwagę, że ustawa o przejrzystości jest nowym prawem, jest to, zdaniem Ministerstwa, naturalne odkrycie.

Konsekwencje finansowe i administracyjne

Koszty wydają się wyższe niż szacowano przed wejściem ustawy w życie. KPMG szacuje, na podstawie wykorzystania czasu przez spółki, że koszty mogą być około trzykrotnie wyższe niż w ocenie skutków ustawy, przy czym najwyższe wydatki poniosą duże spółki. Ministerstwo podkreśla niepewność szacunków i fakt, że niektóre koszty i tak zostałyby poniesione w ramach zgodności z wytycznymi OECD.

Wartości progowe, środowisko i miejsce produkcji

Jeśli chodzi o wartości progowe, zdania są podzielone. Niektórzy chcą, aby prawo obejmowało więcej firm lub wszystkie branże, podczas gdy inni obawiają się obciążenia dla mniejszych firm i wzywają do harmonizacji z ustawą o rachunkowości i przepisami UE. Ministerstwo przeanalizuje wszelkie zmiany i w razie potrzeby przedstawi je do konsultacji.

Jeśli chodzi o środowisko naturalne, wiele firm zgłasza, że już przeprowadza środowiskową należytą staranność, a społeczeństwo obywatelskie oczekuje, że środowisko zostanie uwzględnione w prawie podczas jego przeglądu. Jednocześnie istnieje potrzeba stopniowego wprowadzania przepisów, jasnej definicji wpływu na środowisko, podobnej do tej obowiązującej w UE, a także znaczna potrzeba wytycznych, zwłaszcza dla mniejszych przedsiębiorstw. Ministerstwo oceni te kwestie i zbierze dalsze doświadczenia przed przedstawieniem jakichkolwiek propozycji do konsultacji.

Jeśli chodzi o ujawnianie lokalizacji produkcji, organizacje społeczeństwa obywatelskiego są gotowe na obowiązek zapewnienia weryfikowalności, profilowania ryzyka i skutecznego dialogu z interesariuszami. Jednocześnie organizacje podkreślają zagrożenia dla bezpieczeństwa pracowników i społeczności lokalnych, ryzyko zamknięcia drzwi przez dostawców oraz niejasności w definiowaniu miejsca produkcji. Ministerstwo zdaje sobie sprawę z różnic w poglądach i oceni, czy obowiązek jest odpowiedni i wykonalny przed rozpoczęciem jakichkolwiek konsultacji.

Podsumowanie

Ministerstwo stwierdza również, że ocena po dwóch latach jest zbyt wczesna, aby móc określić rzeczywiste skutki, ale prawo miało wartość, a ustalenia będą ważną bazą wiedzy dla dalszych prac nad wszelkimi zmianami w prawie i dostosowaniem do ram międzynarodowych.

Jednocześnie istnieje potrzeba większej liczby wytycznych, lepszej harmonizacji i środków ograniczających biurokrację. Raport stanowi bazę wiedzy dla możliwych zmian regulacyjnych, które będą dalej badane i wysyłane do konsultacji, podczas gdy rozwój sytuacji w UE i OECD jest ściśle monitorowany.

Osoba do kontaktu

Tony Støkkebo Bye

Skontaktuj się z nami