Kradzież wynagrodzenia - czym jest i na co powinni uważać pracodawcy/pracownicy?

Od 1 stycznia 2022 r. wprowadzono dwa nowe przepisy karne, art. 395 i 396 Kodeksu karnego. §§ 395 i 396, które czynią kradzież wynagrodzenia przestępstwem. Pojęcie kradzieży wynagrodzenia obejmuje szereg czynów, w których pracodawca bezpodstawnie wzbogaca się na wynagrodzeniu lub innym wynagrodzeniu, do którego pracownik jest uprawniony na mocy umowy, ustawy lub rozporządzenia. Przykładami kradzieży wynagrodzenia są potrącenia z wynagrodzenia z naruszeniem sekcji 14-15 ustawy o środowisku pracy, brak zapłaty za nadgodziny lub wynagrodzenie poniżej ogólnych stawek płacy minimalnej. Jeśli pracodawca dopuści się kradzieży wynagrodzenia, grozi mu kara grzywny lub pozbawienia wolności do dwóch lat za zwykłą kradzież wynagrodzenia lub do sześciu lat za poważną kradzież wynagrodzenia.

Czym jest kradzież wynagrodzenia?

Jeżeli pracodawca bezpodstawnie wzbogaca się na pensji lub innym wynagrodzeniu pracownika, może to stanowić kradzież wynagrodzenia od pracownika. Taka kradzież wynagrodzenia może mieć miejsce na trzy różne sposoby. Pracodawca może nie wypłacić pracownikowi należnej kwoty, wypłacić kwotę niższą niż przysługuje pracownikowi lub wypłacić prawidłową kwotę, a następnie zażądać zwrotu całości lub części kwoty bez podstawy prawnej.

Poprzez wprowadzenie do kodeksu karnego przepisów przeciwko kradzieży wynagrodzeń, ustawodawca chce zwiększyć odpowiedzialność pracodawców i zwalczać przestępczość na rynku pracy. Przestępczość pracownicza to motywowane zyskiem przestępstwa na rynku pracy, które naruszają warunki pracy i prawa pracowników. Ten rodzaj przestępczości jest głównym wyzwaniem na norweskim rynku pracy i jest szczególnie związany z zagranicznymi firmami działającymi w Norwegii. Ponadto ważnym celem nowych przepisów jest zrównoważenie relacji między pracodawcą a pracownikiem w bardziej zrównoważony i sprawiedliwy sposób.  

W orzecznictwie istnieje kilka przykładów pracowników, którzy okradli swoich pracodawców i zostali skazani za defraudację lub kradzież. Z drugiej strony, istnieje bardzo niewiele przypadków, w których pracodawcy zostali skazani za kradzież wynagrodzenia od swoich pracowników. Dzięki nowym przepisom dotyczącym kradzieży wynagrodzeń pożądane jest skorygowanie tej nierównej równowagi sił między stronami. 

Przed wprowadzeniem przepisów karnych dotyczących kradzieży wynagrodzeń istniały już przepisy, które karały niektóre sytuacje kradzieży wynagrodzeń na mocy sekcji 19-1 ustawy o środowisku pracy i ustawy o powszechnym stosowaniu. Od kilku lat przepisy te stanowią, że przestępstwem jest potrącanie wynagrodzenia bez konkretnego i konkretnego porozumienia z pracownikiem, niewypłacanie wynagrodzenia za nadgodziny i niewypłacanie wynagrodzenia zgodnie z ogólnie obowiązującymi stawkami płacy minimalnej. Naruszenie tych przepisów może skutkować karą grzywny lub pozbawienia wolności. Jednak w praktyce bardzo niewielu pracodawców zostało ukaranych na podstawie tych przepisów. Nowe przepisy dotyczące kradzieży wynagrodzeń w kodeksie karnym uzupełniają istniejące przepisy karne. W tym samym czasie wprowadzono również poprawki do ustawy o środowisku pracy, ustawy o obowiązkowych emeryturach pracowniczych i ustawy o odszkodowaniach w sektorze publicznym, aby wzmocnić karne i administracyjne działania następcze w zakresie przestępstw na rynku pracy. 

Warunki kradzieży wynagrodzenia

Aby stanowić kradzież wynagrodzenia, działanie lub zaniechanie musi być dokonane z zamiarem osiągnięcia nieuzasadnionego zysku dla siebie lub innych osób, a działanie lub zaniechanie musi wydawać się niewłaściwe. Przepisy obejmują zarówno naruszenie obowiązku wypłaty wynagrodzenia, jak i naruszenie obowiązku wypłaty świadczenia urlopowego i «innego wynagrodzenia». «Innym wynagrodzeniem» może być zapłata w formie świadczeń rzeczowych lub różnych form zasiłku z tytułu niedogodności lub pokrycia wydatków.

Podstawa prawna zobowiązania do zapłaty nie jest istotna, ponieważ zarówno zobowiązania ustawowe, jak i umowne są traktowane jednakowo.

Jeśli pracodawca ma uzasadniony powód do niewypłacenia wynagrodzenia, na przykład jeśli pracownik nie wykonał danej pracy, nie ma podstaw do ukarania go. W takich przypadkach pracownik nie będzie miał uzasadnionych oczekiwań co do otrzymania pensji lub innego wynagrodzenia. 

Wprowadzenie przepisów karnych nie ma w zamyśle ustawodawcy prowadzić do odpowiedzialności karnej pracodawcy za każdą nieprawidłową wypłatę wynagrodzenia. Przykładowo, jeśli wypłata wynagrodzenia opóźni się o kilka dni z uwagi na problemy techniczne, nie będzie można uznać, że pracodawca postąpił niewłaściwie lub działał z zamiarem osiągnięcia nieuzasadnionego zysku dla siebie lub innych osób.

Oczekiwany skutek przepisów dotyczących kradzieży wynagrodzeń

Ponieważ przepisy kodeksu karnego są stosunkowo nowe, nie ma obecnie orzecznictwa odnoszącego się do tych przepisów. Oczekuje się jednak, że wprowadzenie przepisów dotyczących kradzieży wynagrodzeń doprowadzi do zwiększenia świadomości pracodawców i związków zawodowych na temat przestępczego charakteru kradzieży wynagrodzeń. Przepisy mogą mieć pewien symboliczny wpływ na pracodawców, że kradzież płac jest uważana za przestępstwo na rynku pracy. Ponadto, przepisy te mają dać organom ścigania i Norweskiej Inspekcji Pracy dodatkowe narzędzia do ścigania przestępstw na rynku pracy.

Porady dla pracodawców

Pracodawcom, którzy dopuszczają się kradzieży wynagrodzeń, grozi kara grzywny lub pozbawienia wolności na okres do dwóch/sześciu lat, a także utrata reputacji i możliwe wykluczenie z przetargów publicznych. 

Jako pracodawca, szczególnie ważne jest zatem, aby upewnić się, że Ty i osoby odpowiedzialne za listę płac posiadają dobrą znajomość zasad, a także dobre systemy wykrywania wszelkich błędów i niedociągnięć. Pracodawcom zaleca się również zawieranie z pracownikami jasnych umów dotyczących wynagrodzenia i innych składników wynagrodzenia, aby uniknąć nieporozumień z pracownikami i ewentualnych sporów o wynagrodzenie. 

Porady dla pracowników

W przypadku pracowników, którzy nie są pewni, czy doświadczyli kradzieży wynagrodzenia, ważne jest, aby upewnić się, że otrzymują wszystkie odcinki wypłaty i monitorować, czy otrzymują to, do czego są uprawnieni zgodnie z prawem, przepisami i umowami. 

Jeśli pracownik stwierdzi, że jego pracodawca nie wypłaca lub wypłaca zaniżone wynagrodzenie i dodatek urlopowy, pracownik będzie mógł ogłosić upadłość pracodawcy, a następnie zwrócić się do NAV Lønnsgaranti o zwrot wynagrodzenia i wydatków. Ważne jest, aby zdawać sobie sprawę, że istnieją ograniczenia dotyczące tego, jakie roszczenia pokrywa NAV Lønnsgaranti. Postępując zgodnie ze ścieżką wniosku o ogłoszenie upadłości, pracownik będzie musiał najpierw wysłać pracodawcy wniosek o płatność. Wniosek o płatność musi określać, czego dotyczy roszczenie, żądaną kwotę i okres, za który pracodawca jest winien pracownikowi pieniądze. Należy dać pracodawcy co najmniej tydzień, a najlepiej dwa tygodnie na dokonanie płatności. Na wszelki wypadek pismo powinno zostać wysłane listem poleconym. Jeśli pracodawca nie zapłaci pracownikowi w ciągu czterech tygodni od wysłania wezwania do zapłaty, można wysłać zawiadomienie o upadłości. W zawiadomieniu o upadłości pracodawca otrzymuje termin płatności wynoszący dwa tygodnie od otrzymania zawiadomienia. Zawiadomienie o upadłości będzie musiało zostać doręczone przez głównego świadka lub policję i będzie zgodne z przepisami ustawy o upadłości. Po upływie terminu określonego w zawiadomieniu o upadłości, a pracownik nadal nie otrzymał wynagrodzenia, wniosek o ogłoszenie upadłości można złożyć w sądzie rejonowym. Wniosek o ogłoszenie upadłości musi wpłynąć do sądu rejonowego w ciągu dwóch tygodni od upływu terminu płatności wskazanego w ogłoszeniu o upadłości. Jeśli termin ten nie zostanie dotrzymany, zawiadomienie o upadłości musi zostać ponownie doręczone pracodawcy.